فونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا سازفونت زيبا ساز

لطفا از تمام مطالب دیدن فرمایید.

چشم زخم در فرهنگ مردم ایران و فرهنگ های دیگر ملل

به فارسی: چشم بد یا چشم شور

به انگلیسی: evil eye

به اسپانیایی: mal de ojo

به ایتالیایی: malocchio

به عربی: عین الحسود

به عبری: ayin ha'ra

و به معنی نگاه حسادت آمیز هست که منجر به ...

 


و به معنی نگاه حسادت آمیز هست که منجر به آسیب و ضرر می شود. "چشم بد" چیزی است که از دیرباز در بسیاری از فرهنگ های دنیا دیده شده. از هند و مصر باستان گرفته، تا یونان باستان (افلاطون)، تا روم باستان، تا دین اهل یهود و احادیثی در اسلام، اعتقاد به "زخم چشم" چیزی نیست که منحصر به یک فرهنگ یا ملت باشد.

مردم در گذشته نیز به چشم و نظر و جادو اعتقاد داشته اند و هرکدام بنا به عقایدی که داشتند به نوعی از شرّ این بلا خود را ایمن می ساختند.

مثلاً : مهره های مخصوصی را بر گردن کودکان و یا حیوانات و هر چیز مورد علاقه ی خود آویزان می کردند و یا این که شاخ مار و یا استخوان بعضی از حیوانات را بر چیزی که به آن علاقه داشتند آویزان می کردندو همچنین آویزان کردن سنگ های مخصوصه و صیقل داده شده و یا آویزان کردن منگوله ی زیبا بر گردن فرزندان یا حیوانات و بر یر درب منازل خود و یا نصب کله ی گوزن و آهو و قوچ و یا حیوانات بی نظیر و کمیاب بر سر درب منازل و یا مراکز مهم خود و یا خط و نشان های مخصوصی بر روی درب و دیوار منازل و یا پوست بدن نقاشی می کردند و یا بول کردن بر روی علایم سحر و جادو و امثال ذلک که این گونه خویش را از نحوست چشم دیگران محافظت و یا سحر و جادو را باطل می کردند، و البته هنوز در بین بعضی از ملل و آیین های مختلف جهان هنوز چنین اعمالی مرسوم است ومتاسفانه دربین بعضی از عوام الناس واهل خرافات از مسلمین و مردم ما نیز چنین اعمالی متداول می باشد.

اما اعتقاد به امر چشم زخم و شور چشمی در فرهنگ مردم کشور ما امریست قدیمی و کهن، همانطور که در زبان مردم ما جملاتی دالّ بر این مطالب هنوز وجود دارد. مثلاً : فلانی چشم دیدن مرا ندارد یا به کوری چشم دشمن و یا چشمانشان از کاسه در بیاید و یا چشمشان باباغوری بشود و یا فلانی چشمش شور است و یا فلانی نظر تنگ است و یا فلانی چشم و یا نظر زده و یا فلانی را جادو کرده اند و یا فلانی را با جادو بسته اند و یا فلانی اهل جادو و جنبل است و یا فلانی را برایش نوشته اند و یا برای فلانی سرکتاب باز کرده اند و امثال ذلک و یا اعمالی مثل شکستن تخم مرغ در پیشواز کسی و یا برای دفع نظر کسی با فشار دادن تخم مرغ بعد از نام بردن هر کسی که احتمال نظر او می رود، که همه ی این ها نشان از یک حقیقتی دارد که بدان علم و آگاهی کافی را ندارد و فقط چیزهایی شنیده و یا تجربه کرده اند.

البته ذکر این مطلب خالی از فایده نیست که برای ایمن ماندن از چشم بد و یا جادو اولاً : باید از دستور العمل های مذکور برای پیش گیری و یا درمان استفاده کرد و ثانیاً : باید از تحریک انسان هایی که چنین علایمی در آن ها یافت می شود دوری کرد و یا از گفتن کمالات و اسراری که موجب تحریک و برافروخته شدن آتش حقد و حسد و حیرت و حسرت و امثال ذلک آنان می شود تا حد امکان پرهیز گردد، همانطور که حضرت امیرالمؤمنین A می فرمایند : هر که راز خود را پنهان نمود خیر و نیکویی به دست اوست و همچنین حضرت امام صادق A فرمودند که : بپوشان و پنهان کن اموال و دارایی هایت را و رفت و آمدهایت را و عقیده و نظرت را از دیگران. و امثال این اخبار و روایات که فراوان است.[1]

در فرهنگ های دریای مدیترانه (مخصوصا ترکیه و یونان) برای دور کردن زخم چشم، از چیزی به نام "نظر" یا "چشم آبی" استفاده می کنند. به طوری که این شیء را به چیزی که می خواهند چشم نخورد می بندند یا آویزون می کنند.

شاید در ایران هم دیده باشید که توی خیابان از این چیزها بفروشند. در هند نیز چنین چیزهایی هست و همچنین برای دور کردن چشم بد، بر روی صورت بچه ها و یا پشت گوش دخترهای زیبا، خال هایی از سرمه (کحل) کشیده می شود.

ممکن است چیزی به نام "خمسه" را هم دیده باشید؛ منظورم همان دستی است که وسطش یک چشم کشیده شده. این شیء هم برای دور کردن چشم حسود استفاده می شود (یادآور می شوم که گرچه متأسفانه این شکل روی بعضی علم های عزاداری محرم هم حکاکی شده، ولی از لحاظ اسلامی هیچ "شیء"ی قابلیت دور کردن چشم بد را ندارد. و جز ذکر خدا، کمک گرفتن از هر چیز دیگه ای خلاف شرع است). علامت "خمسه" از فرهنگ فنیقی ها پیش از اسلام وارد فرهنگ منطقه شده و در فنیق نشانه ی "تانیت" خدای ماه بوده است. خمسه که در زبان عبری "همش" تلفظ می شود، و به معنای 5 است، که اشاره به پنج انگشت دست دارد.

در فرهنگ باستانی مسیحی برای دور کردن چشم بد، صلیب کشیده می شده و بعد با دو انگشت از یک دست (انگشت اشاره و انگشت کوچک) به سمت منبع چشم بد نشانه گرفته می شده. به عنوان مثال در فصل اول کتاب بسیار معروف "دراکولا" که بعدها تبدیل به فیلم شد و کمتر کسی است که اسم "دراکولا" را نشنیده باشد.

ولی آیا واقعا "چشم بد" وجود دارد؟ و اگر وجود دارد دقیقا چیست و چه تاثیری دارد؟

بعضی افراد این نوع اعتقادات را کاملا غلط می دانند و از آن به عنوان خرافات یاد می کنند، بعضی هم کاملا معتقد هستند و همواره اسفند دود می کنند که "بترکه چشم حسود"!

توضیحی که برای تاثیر چشم حسود به کار می رود این است که: افراد از خودشان انرژی های مختلفی ساطع می کنند و روح انسان خیلی قوی تر از آن است که امروزه تصور می شود. راه نگاه کردن -و مخصوصا نگاه های معنی دار مثل نگاه های حسادت آمیز- راهی برای تاثیر گذاری روح است. یعنی نگاه حسادت آمیز، نوعی حمله ی روحی توسط انرژی های منفی ایجاد شده است.

البته این که اصلا این توضیح ها منشاء علمی دارد یا ندارد، خودش نامعلوم است چون چنین چیزی را اصلا نمی شود توسط ابزار علمی اندازه گیری معنی دار کرد.

آیت الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه می گویند: «پیامبر براى امام حسن و امام حسین این دعا را خواند : «اعیذکما بکلمات التامة و اسماء اللَّه الحسنى کلها عامة، من شر السامة و الهامة، و من شر کل عین لامة، و من شر حاسد اذا حسد.»

«شما را به تمام کلمات و اسماء حسناى خداوند، از شرّ مرگ، حیوانات موذى، و هر چشم بد، و حسود، آنگاه که حسد ورزد مى سپارم» سپس نگاهى به علی A کرد و فرمود: «این چنین حضرت ابراهیم A براى اسماعیل و اسحاق تعویذ نمود». (حال) ذکر این نکته لازم است که هیچ مانعى ندارد، این دعاها و توسل ها به فرمان خداوند جلوى تأثیر نیروى مرموز چشم ها را بگیرد، همان گونه که دعاها در بسیارى از عوامل مخرب دیگر اثر مى گذارد و آنها را به فرمان خدا خنثى مى کند. (ولی) این نیز لازم به یادآورى است که قبول تأثیر چشم زخم به طور اجمال، به این معنى نیست که به کارهاى خرافى و اعمال عوامانه در این گونه موارد پناه برده شود، که هم بر خلاف دستورات شرع است و هم سبب شک و تردید افراد ناآگاه در اصل موضوع، همان گونه که آلوده شدن بسیارى از حقایق با خرافات، این تأثیر نامطلوب را در اذهان گذارده است.»[2]

استاد شهید مطهری در کتاب «آشنایی با قرآن» خودش هم مطلبی بیان می کند که واقعا شاهکار است. ایشان می گوید: با فرض این که آیات مقدسی مثل "و ان یکاد" جلوی تاثیرات منفی "چشم بد" را بگیرند، آیا واقعا این صحیح است که به هر خانه ای که وارد می شوی یک تابلو "و ان یکاد" باشد؟ این فاجعه نیست که از میان این همه آیه ی زیبا و کاربردی قرآن که هر کدامش می تواند دریایی از حکمت باشد که آدم روی دیوار اتاقش نصب کرده و هر روز به آن نگاه کرده و علم آموزی و تدبر کند، همچین آیه ای به هدف "دور کردن چشم بد" نصب شود!؟ به جای این که آیه هایی را بگذاریم که هر روز ما را آموزش داده و حکمت و اخلاق ما را افزایش دهد و عقل ما را پرورش بدهد، رو آوردیم به این کارها.

با افسوس می فرماید: "همه شهر را بگرد، به ندرت می بینی که در خانه ای مثلاً  «ان اکرمکم عند الله اتقیکم». «بهترین شما نزد خدا با تقواترین شما است» تابلو شده باشد."

حجت الاسلام مهدی رستم نژاد عضو هیئت علمی جامعه المصطفی و پژوهشگر قرآنی در گفتگو با خبرنگار مهر در رابطه با چشم زخم عنوان کرده اند : نباید از این امر غافل شد که زیاده گویی ها در این مسئله بسیار است. در بین توده مردم برخی از این مباحث با خرافات عجین و موجب شده برخی اصل آن را هم انکار کنند.

وی در ادامه تصریح کرد: جدا از خواندن سوره های توصیه شده و دعاهای تعویذ ، ممکن است برخی سنگها هم چنین اثری را برای رفع چشم زخم داشته باشند.

این پژوهشگر قرآنی گفت: اسفند دود کردن و استفاده از مهره های آبی برای دور کردن چشم زخم مبنای روایی ندارد، موضوعاتی است که توسط مردم به بحث اضافه شده است. همانطور که در احادیث و روایات آمده اصل تأثیر دعا برای دفع چشم زخم قابل انکار نیست، اما باز کردن دکانی برای نوشتن دعا و ادعای دعا نویسی به هیچ وجه قابل قبول نیست، میدان دادن به این افراد نیز گناه محسوب می شود.

و در پایان این بخش باید متذکر شد که اکثر مردم، چه مذهبی و چه غیر مذهبی و چه در ملت خودمان و چه در ملل دیگر جهان به اصل این حقیقت (یعنی چشم و نظر و جادو) اعتقاد دارند، اما علم و آگاهی آن ها نسبت به درک و فهم آن ها اندک است و نیز بعضی از مردم، آن ها را خرافات و ساختگی می دانند.

البته وسواس و افراط و تفریط در هر امری مذموم و مضّر است و به خصوص در این امر که باید به قدر فهم ودرک صحیح و آن هم در حدّ دستوراتی که به ما رسیده بدان توجّه و اعتقاد داشت و الّا اگر دل را به هر چیزی بد کنی و فال بد بزنی، به مرور زمان نوعی اختلال در روان و روح و اعتقاد به وجود می آید و موجب افسانه انگاشتن اصل حقیقت می گردد که این شرعاً و عرفاً جایز نمی باشد.



1ـ آیا چشم و نظر و جادو صحیح است ، صفری راد ، ص 66.

1ـ تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، جلد 24، صفحه 428.


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: چشم زخم در فرهنگ عامه , فرهنگ دیگر ملل , انگلیسی اسپانیایی ایتالیایی عربی عبری و دیگر کشوره , اسپند دود کردن و تخم مرغ شکستن


تاريخ : دوشنبه ۸ خرداد ۱۳٩۱ | ٤:۱٦ ‎ب.ظ | نویسنده : رضا محمدی فرد | نظرات ()
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.